Adana Adıyaman Afyon Ağrı Aksaray Amasya Ankara Antalya Ardahan Artvin Aydın Balıkesir Bartın Batman Bayburt Bilecik Bingöl Bitlis Bolu Burdur Bursa Çanakkale Çankırı Çorum Denizli Diyarbakır Düzce Edirne Elazığ Erzincan Erzurum Eskişehir Gaziantep Giresun Gümüşhane Hakkari Hatay Iğdır Isparta İstanbul İzmir K.Maraş Karabük Karaman Kars Kastamonu Kayseri Kırıkkale Kırklareli Kırşehir Kilis Kocaeli Konya Kütahya Malatya Manisa Mardin Mersin Muğla Muş Nevşehir Niğde Ordu Osmaniye Rize Sakarya Samsun Siirt Sinop Sivas Şanlıurfa Şırnak Tekirdağ Tokat Trabzon Tunceli Uşak Van Yalova Yozgat Zonguldak
İstanbul 27°C
Çok Bulutlu
ALTIN 190,6566
DOLAR 4,5849
EURO 5,3656
BITCOIN $7.527

Mezar taşları estetiğin ürünüdür

17.04.2018
A+
A-
Mezar taşları estetiğin ürünüdür

 

İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dekan Yardımcısı Doç. Dr. Mehmet Samsakçı Osmanlı mezar taşlarını ve kitabeler üzerindeki figürlerin anlamlarını KO Dergisi’nden Havva Tarhan’a değerlendirdi.

Osmanlı mezar taşlarının kadın ve erkek olarak ayrıldığını ve bu farklılıkların kitabe başlıklarından kendini belli ettiğini ifade eden Samsakçı, mezar taşı kitabelerinde ölen kişinin mesleği hakkında semboller ve sanatsal figürlerin olduğundan da bahseder. Kadın mezar taşlarında meyve figürlerinin kullanılmasının ‘Allah’ın rahmeti burada yatanın üzerine aksın’ düşüncesinden kaynaklandığını dile getirir.

İNANÇ SİSTEMİMİZİN BİR PARÇASI

 Osmanlı mezar taşlarına genel bir giriş yapmak istersek, neler söyleyebilirsiniz?

Osmanlı mezar taşları İslâmî tasavvufi ölüm algısının somutlaşmış şeklidir. Mezar taşları bir algının, itikadın ve estetiğin ürünüdür. İslâm ve onun estetik yorumu olan tasavvuf, ölümü bir feci son olarak görmez. Mezar, maddi hayatın sonu fakat manevi hayatın devamı yani başka plandaki sonsuz bir hayatın kapısıdır. Yunus şöyle söyler ‘Ölümden ne korkarsın, Korkma Ebedi varsın.’ Bu düşünce ile ilgili müthiş bir felsefedir. Ölüm düşüncesi inanç sistemimizin bir parçasıdır. Günümüzde en güzel mezar taşları İstanbul’dadır. Fakat Anadolu’nun çeşitli şehirlerinde ve Balkanlarda da karşımıza çıkar.

SADECE ONLARIN MEZARLARI DÜMDÜZDÜR

Mezar taşlarındaki inceliği ve figürleri konuşmak istiyorum. Her figürün başka bir anlamı var. Fesler, sarıklar, kavuklar… Peki, kaç çeşit mezar taşı vardır?

Mezar taşları kadın ve erkek olarak ayrılır. Bir kabristana gittiğinizde kadın ve erkek mezar taşları kendini gösterir. Erkek mezar taşlarının üzerinde mutlaka bir başlık vardır. Bunlarda kendi içerisinde bölümlere ayrılır; kâtibi sarık, örfi sarık gibi… Eğer başlıkta bir kavuk varsa belli ki o bir sadrazam veya devlette görev yapmış biri, fesliyse biliyoruz ki II. Mahmut sonrasında vefat etmiş, çünkü fes II. Mahmut ile geldi. Bazı mezar taşları ise dümdüz bırakılmıştır, bunlar da cellatlarındır. İnsanlar orada kimin yattığını bilip de beddua etmesin diye dümdüz bırakılmıştır. Kadınların mezar taşlarında ise baş kısımları yoktur. Onun yerine mezar taşlarına oval, çiçekli, meyveler ve dallar resmedilmiştir.

MİLLİYETÇİLİK HAREKETİYLE O SEMBOL ARTTI

Biraz da sembolleri konuşmak istiyorum. Mesela Hilâl, Allah’ı temsil ediyor…

 İslâm’ın nişanesi hilâldir. Camilerimizin kubbelerinde, minarelerin külahlarının ucunda, türbelerde ve İslâmî yapılarda hilâl olur. Osmanlı mezar taşlarında hilâl 19. Asırdan sonra görülmektedir; 15. 16. 17. ve 18. Asırlarda hilâl barındıran çok mezar taşı görülmez. Mesela Eyüp’te bir kadın mezar taşı; uçları yukarı bakan bir hilâl, kucağında bir yıldız, onun sağında ve solunda Osmanlı arması olarak kabul edilen şekli andıran sırmalar. 19. Asırda milliyetçilik düşüncesinin biraz kuvvetlenmesiyle oluşmuştur. Esasen sembol olarak kadın mezar taşlarında dallar, çiçekler ve meyve tabakları vardır. Çünkü bunlar bereketi sembolize eder. Allah’ın rahmeti, bereketi çoğalsın, Allah’ın rahmeti burada yatan üzerine aksın anlamında çiçekler ve nar figürleri kullanılır. Kadın mezar taşlarında siyasi veya dini semboller pek bulunmaz. Erkek mezar taşlarında ise başlıkla, ölünün mesleği hakkında bilgi verilir. Fes devlet dairesinde görülür, bir sikke varsa Mevlevi’dir. Bir dergâha mensubiyetini belirten bir taç varsa onun hangi tarikata mensup olduğunu söyler. Kavuksa, yüksek derecede bir memurdur, kâtip ise kâtibi sarık sarar.

ESTETİK TAŞLAR İSTANBUL’DA

 Mezar taşlarındaki motifler yöresel olarak değişiklik gösterir mi?

Hayır, mezar taşlarında yöresel şeyler aramayalım. Osmanlı kültürü şehirlerde biraz daha aristokrat şekilde yaşanmıştır ama o kültür kendisini taşrada da gösterir. En estetik taşlar İstanbul’dadır. Anadolu şehirlerindeki mezar taşları küçük ve sanatsızdır. Kitabelerde kaliteli şairlerin elinden çıkmayan, şiire biraz hevesli insanların yazdığı mısralarda bulunmaktadır.

 ANONİM ŞİİRLER BÖYLE OLUŞUYOR

 Mezar taşlarına yazılan yazılar vasiyetnameler üzerine mi yazılmıştır?

Mezar taşlarının pek azında ‘Bu manzume merhumun sağlığında mezar taşına kazınmasını istediği manzumedir.’ gibi notlar vardır. Genel olarak vefat eden kişinin ailesi tarafından bir şairden şiir yazması isteniliyor. Ya da çok hatırlı kişiyse sevenleri tarafından şiirler yazılıyor ve içlerinden biri kullanılıyor. Bazen de şiir yazacak kimsesi olmayanlar için etraftan birileri mısralar yazarak; mezar taşlarında anonim şiirler oluşuyor.

 

ZİYARETÇİ YORUMLARI - 0 YORUM

Henüz yorum yapılmamış.